Oorlogtrauma's

  Column

Door Robert Goesten, Michigan, U.S.A.

Begin jaren negentig raakte ik bevriend met een joodse vrouw die vanuit Amsterdam in Kerkdriel was komen wonen. Naar gelang de vriendschap groeide vertelde zij mij meer verhalen over haar familieverleden. Eén verhaal zal ik nooit vergeten. In de beginjaren van de oorlog was zij nog maar een kind, ook toen de dag kwam dat de Duitse bezetters haar familie thuis ophaalde om hen naar Oost-Europa af te voeren. Zij werd op een Duitse legertruck gehesen, samen met andere kinderen, om weggebracht te worden. De Duitsers stopten echter bij een kerk om een dienst bij te wonen. Toen een kind dat naast haar zat luid begon te huilen kwam er een Duitse officier woest uit de kerk gelopen en schoot het kind pardoes dood. In de consternatie werd Mirijam door een vreemde van de wagen getild en snel op een onderduikadres gebracht. Daar overleefde zij de oorlog.

De mensen bij wie zij verbleef werden haar nieuwe ouders. Kort na het einde van de oorlog kwam haar moeder uit de vernietigingskampen terug en werd zij weer met haar moeder herenigd. In 1993 vertelde Mirijam mij dat zij nog altijd een koffer gepakt klaar had staan voor het geval ze weer moest vluchten. Een paar jaar later meldde ze me dat ze de koffer eindelijk had uitgepakt en het oorlogstrauma enigszins verwerkt had. Dat duurde niet lang.

Na de hereniging van de twee Duitslanden ontstonden in 1996 in het voormalige Oost-Duitsland rellen rond asielzoekerscentra georganiseerd door onder andere groepen neo-nazi’s. Mirijam vertelde me dat ze haar koffer weer gepakt had en deze weer klaar had staan. Het trauma had slechts gesluimerd.

In 2010 overleed Mirijam in Italië, het land waar ze inmiddels met haar man naartoe verhuisd was. Ik woonde haar begrafenis bij en vernam van haar dochter dat Mirijam de davidster van haar moeder vlak voor haar dood doorgegeven had aan haar als herinnering aan de gevaren die zij als Jodin had ervaren.

Dit jaar werd de dodenherdenking in verband met de coronamaatregelen niet massaal in het openbaar gevierd, maar hopelijk wel bij u thuis en in uw hoofd en uw hart. Het is belangrijk om de herdenkingstraditie in stand te houden. Ook nu de generatie die de oorlog aan den lijve heeft meegemaakt uitsterft. Mirijam is niet gestorven als gevolg van de oorlog, maar zij was in zekere zin, met haar trauma, wel een kind van die oorlog. De rassenrellen in voormalig Oost-Duitsland hielden weer op, maar de zaden van het nazisme en fascisme komen weer langzaam tot leven in onze tijd.

Het aantal holocaustontkenners neemt weer toe, evenals het aantal aanslagen op joodse mensen en instellingen. Het is dan ook nog steeds goed om te herdenken dat velen het leven hebben gelaten als gevolg van het fascisme tijdens de oorlogsjaren.

Het is echter nog beter om ook even stil te staan bij hen, dood of levend, die de oorlog overleefd hebben maar die gebukt gingen of nog gaan onder hun trauma. Daarbij mag u ook denken aan de getraumatiseerde Nederlandse militairen die op vredesmissies zijn geweest.

En ja, dat geldt ook voor de trauma’s van bijvoorbeeld oud-Indiëgangers die nooit de erkenning hebben gekregen die zij als oorlogsdienstplichtigen en vrijwilligers verdienen.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden