Foto: Regionaal Archief Rivierenland

Was de pest net zo heftig als corona?

In de Middeleeuwen maakte de pest in Zaltbommel veel slachtoffers. We weten niet hoeveel doden er vielen in Zaltbommel tijdens de verschrikkelijke pestepidemie van 1345 tot 1351; documenten uit die tijd zijn nauwelijks bewaard gebleven. Wel is bekend dat er toen wereldwijd tienduizenden mensen zijn overleden. Ook toen was de epidemie in Italië heftig. Alleen al in Florence stierf de helft van de bevolking.

door Ton van Balken

Zaltbommel - Uit archiefstukken over Zaltbommel in het Regionaal Archief Rivierenland blijkt dat er bij enige regelmaat sprake was van een pestepidemie. De ons oudst bekende epidemie heerste in de Bommelerwaard van 1558 tot en met 1559. De volgende was in 1574-1575 en vervolgens in 1587-1588, 1599 t/m 1604, 1624 en 1625 en de laatste pestepidemie was van 1634-1635. In 1655 en 1664 was elders in Rivierenland wel sprake van een pestepidemie, maar gelukkig is Zaltbommel daarvan verschoond gebleven. Na 1665 komt de pest nog nauwelijks in ons land voor.

Oorzaak
Al snel was bekend dat de huidige pandemie werd veroorzaakt door een virus: Covid-19. Dat de pestepidemie werd veroorzaakt door een bacterie (Yersinia pestis) werd pas in 1894 ontdekt. Deze bacil ontwikkelt zich in vlooien. De vlo is vervolgens gastheer op de Zwarte rat en via deze rat kwam de mens in aanraking met de dodelijke bacterie. Omdat men destijds de oorzaak niet kende noemde men de pest Gods Gave. Het was God die de mensen op deze wijze liet boeten voor hun zonden. Alleen bidden of het doen van schenkingen aan kerk of klooster kon je helpen.

150 doden
In de gemeente Zaltbommel zijn van eind maart tot medio mei 2020 officieel negen personen overleden aan het coronavirus. Het werkelijk aantal doden is wellicht het dubbele. Dat is bijna 0,07 % van de bevolking in de gemeente Zaltbommel. Het aantal slachtoffers tijdens de pestepidemie in 1599 en 1602 was enkel in de stad Zaltbommel aanmerkelijk hoger: jaarlijks 3 procent, oftewel 150 doden. Een pestepidemie duurde veelal twee jaar en in die periode stierf dus ongeveer 6 procent van de Bommelse bevolking.

Pesteiland en pesthuys
Buiten de stad Zaltbommel, op het eiland in de stadsgracht nabij de Kindertuin, stond al in de 14e eeuw het huis voor de melaatsen. Tijdens pestepidemieën werden ook pestlijders op dit zogenaamde pesteiland opgevangen. In de 16e eeuw kwam de opvang voor pestlijders binnen de stadsmuren en werd het verlaten klooster van de nonnen van het Maria Magdalenaklooster ingericht als sieckehuys voor pestlijders. Nabij het klooster werd begin 17e eeuw nog voor extra opvang gezorgd en werd er speciaal voor de slachtoffers van de pest op de huidige Weeshuishof een pesthuys gebouwd. Op bovenstaande stadsplattegrond van Blaeu (1649) zijn beide gebouwen in het zuidwesten van Zaltbommel goed te zien.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden