Foto: Hans van Oosterhoudt

Margraten

Door Robert Goesten

Komende zaterdag is het 4 mei en herdenkt Nederland haar doden uit de Tweede Wereldoorlog en alle conflicten die daarna plaats hebben gevonden. Dan gaat het om gesneuvelde militairen, verzetsmensen en burgers, joden, zigeuners en politieke gevangenen maar ook Nederlandse soldaten die tijdens vredesmissies zijn gevallen. Toch ligt de nadruk meestal op de gebeurtenissen tijdens de Duitse bezetting. Ook in de Bommelerwaard is dat het geval. Wie geïnteresseerd is in de Tweede Wereldoorlog moet in deze meidagen van herdenking eigenlijk ook eens afreizen naar Zuid-Limburg. Daar ligt op amper honderdvijftig kilometer van de Bommelerwaard, even ten oosten van Maastricht, het Amerikaanse oorlogskerkhof van Margraten. Daar liggen achtduizenddriehonderdeneen Amerikaanse soldaten begraven die gevallen zijn tijdens het Ardennenoffensief en de gevechten in Zuid-Limburg en het Roergebied. Ik bezocht de begraafplaats voor het eerst in 1977 en daarna nog een keer in 2008. Beide keren was ik diep onder de indruk. De Amerikaanse oorlogskerkhoven zijn allemaal volgens hetzelfde concept ontworpen. Ruim opgezet met wit marmeren kruizen in waaiervorm geplaatst. Het gras wordt elke dag gemaaid en ligt er altijd als een biljartlaken bij. Dit alles om blijvende eer te bewijzen aan de meestal nog jonge mannen die vanuit het veilige Amerika naar Europa werden gestuurd om ons te bevrijden van de fascistische regimes van Hitler en Mussolini. Bijna driehonderduizend van hen sneuvelden in Europa en Noord-Afrika en een relatief klein aantal ligt begraven in het Limburgse heuvellandschap van Margraten. De eersten werden er eind 1944 begraven toen Zuid-Limburg net was bevrijd.

Gevallen maar niet vergeten

Generaal Eisenhower zou zijn mannen hebben beloofd dat geen van hen in vijandelijke grond zou worden begraven en het oog viel op een stuk grond bij Margraten, Uiteindelijk kwamen daar achtienduizend gesneuvelden te liggen waarvan er later een groot aantal naar Amerika werden overgebracht. De meeste gevallenen waren eerst zonder kist ter aarde besteld. Later zijn zij weer opgegraven, gekist en herbegraven. Alle graven werden toen van een gedenksteen voorzien. Op de 'Muren van Vermisten' staan nog eens zeventienhonderdtweeentwintig namen. De nederlandse staat gaf de grond in bruikleen aan Amerika. Het beheer is in handen van de American Battle Monuments Commission die wereldwijd tientallen oorlogsbegraafplaatsen telt. Maar er is meer aan de hand 'op Margraten'. Burgers uit haar omgeving hebben een groot deel van de graven geadopteerd en voorzien deze regelmatig van een bloemetje. Ook kreeg de lokale Sebastiaan Vonk in 2007 het idee om de graven van gezichten en verhalen te voorzien door van zoveel mogelijk doden een foto en hun levensverhaal te verzamelen onder het motto: "Gevallen maar niet vergeten". Volgens Vonk waren er al eerder initiatieven daartoe maar die vielen alle stil. Hij wil zijn initiatief wel afmaken. Als eerbetoon en om toekomstige generaties te onderwijzen. Want volgens Sebastiaan Vonk heeft de geschiedenis geleerd dat de mensheid weinig opsteekt van eerdere oorlogen.

Robert Goesten
Meer berichten